Từ lớp 1 đến 11, anh Nguyễn Trí Phương chơi nhiều hơn học, thường xuyên trốn đi bắt cua, đến lúc bị bạn bè trêu chọc thì xấu hổ bỏ chạy.
Sáng thứ sáu, giáo sư Nguyễn Trí Phương, 42 tuổi, không phải đến Đại học Quebec tại Trois-Rivieres, Canada, giảng dạy vì Covid-19. Sau khi hoàn thành tiết dạy online, thầy Phương dành thời gian chơi cùng hai con, điều mà những ngày thường bận bịu chưa làm được nhiều. Kể từ khi trở thành giáo sư tại Đại học Quebec, thầy giáo ít thời gian dành cho con hơn trước.
GS Nguyễn Trí Phương. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Sinh trưởng trong gia đình nghèo có bốn anh chị em tại huyện Quốc Oai, Hà Tây (nay là Hà Nội), là con trai duy nhất, cậu bé Phương được bố mẹ nuông chiều. Suốt những năm tháng tiểu học, Phương mải chơi, thường xuyên trốn học đi bắt cua, lươn và rắn ngoài đồng. Nhiều khi mải mê, Phương không để ý mình đã men theo bờ ruộng đến gần cổng trường. Ngẩng đầu lên nhìn thấy bạn bè, bị trêu chọc khi đang lấm lem bùn đất, Phương xấu hổ vứt giỏ cua bỏ chạy.
Những năm tháng "chơi nhiều hơn học" của Phương tiếp diễn đến lớp 11. Bác của cậu là giáo viên dạy hóa kiêm hiệu trưởng trường THPT Phương học. Thấy bác dạy giỏi, con trai bác đỗ bốn đại học, Phương ao ước được như vậy. "Lúc đó tôi đã lớn, biết suy nghĩ và không còn mải mê với những trò trẻ con ngày trước. Từ tấm gương của các anh chị, tôi nghĩ mình cần thay đổi để có một tương lai tốt hơn", anh Phương nhớ lại.
Sau hơn hai năm chuyên tâm học hành, Phương trở thành tân sinh viên khoa Hóa, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Lúc đó, Quốc Oai vẫn là huyện nhỏ của tỉnh lẻ, nam sinh ý thức "mình ở quê nên càng phải xác định mục tiêu rõ ràng hơn các bạn". Phương kết bạn với hai người cùng lớp là Thảo (nay là GS Nguyễn Tiến Thảo, Đại học Quốc gia Hà Nội) và Minh (hiện là TS Nguyễn Đức Minh, Đại học Twente, Hà Lan). Ba nam sinh tự nhận nhóm mình "nghèo nhất trong khóa nhưng quyết tâm phải được bằng giỏi và đi nước ngoài".
Ra trường, anh Phương làm việc tại Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam và có cơ hội gặp GS Decker, chuyên gia đầu ngành về quang hóa polymer. Nghe những bài giảng hấp dẫn của thầy, anh Phương nhen nhóm ý định sang Pháp để tiếp tục theo đuổi ngành hóa học.
Để biến giấc mơ thành hiện thực, mỗi buổi nghỉ trưa hai tiếng, anh lại đi 10 km từ Hoàng Quốc Việt lên trung tâm tiếng Pháp tại Yết Kiêu để học ngoại ngữ rồi quay về. Nhiều hôm không có thời gian, anh nhịn ăn để tiếp tục làm việc vào buổi chiều. Miệt mài 2-3 năm, anh Phương trở thành một trong những người may mắn nhận học bổng 322 của Chính phủ, chính thức lên đường du học Pháp.
Dù thực hiện được lời hứa năm xưa với Minh và Thảo, khi đặt chân đến Pháp năm 2003, anh Phương lại nghĩ sẽ không bao giờ quay lại đây nữa. Thành phố Mulhouse, nơi anh học thạc sĩ khi đó, nhỏ và buồn. Đại học Hóa Mulhouse nằm trên một quả đồi, sinh viên ít, lại chủ yếu là người bản địa nên cuối tuần về nhà hết. "Thứ bảy, chủ nhật nằm ở ký túc xá, lại không có Internet, tôi thấy cô đơn khủng khiếp. Để bớt buồn, tôi thường cho quạ ăn", anh Phương kể.
Ngoài việc bị sốc văn hóa, anh Phương phải đối mặt với áp lực học tập chưa từng gặp khi phải học hơn 10 môn trong một năm. Các kỳ thi diễn ra liên tục, sinh viên Pháp cũng phải dùng từ "kinh hoàng" để diễn tả, anh Phương không tránh khỏi những lúc suy sụp về tinh thần. Tuy nhiên, nghĩ lại những buổi trưa nắng nóng đi hơn 10 km học ngoại ngữ cùng người thầy đã truyền cảm hứng năm xưa cho mình, anh Phương không cho phép mình dừng lại.
Với lợi thế ngoại ngữ tốt, anh dành toàn bộ thời gian để học, ôn lại tất cả kiến thức chưa nắm rõ. Được sự quan tâm, hướng dẫn của GS Christian Decker, anh Phương nhanh chóng lấy lại phong độ trong nửa sau của khóa học thạc sĩ. Ngày tốt nghiệp, anh vượt qua nhiều bạn bè người Pháp, đứng thứ hai của lớp. Các kết quả nghiên cứu trong thời gian ngắn giúp anh có hai bằng sáng chế quốc tế do Cục sở hữu trí tuệ Mỹ và Cục sở hữu Trí tuệ thế giới cấp.
Anh Phương (bên trái) trong hội đồng bảo vệ luận án tiến sĩ của một học trò tại Đại học Công nghệ Montréal. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Quay về Việt Nam làm việc 2 năm, anh Phương trở lại Pháp học tiến sĩ tại Học viện CNAM tại Paris năm 2006. Thời điểm này, GS Gilbert Villoutreix và vợ (cũng là PGS cùng trường) thấy chàng trai chất phát, thông minh và ham học hỏi nên rất quý mến, tận tình giúp đỡ, không chỉ về chuyên môn mà còn lo cả cho anh từ cái bát cái đũa đến ga trải giường.
"Tôi may mắn gặp được nhiều người thầy tốt, đặc biệt là GS Decker và GS Villoutrexi. Họ không chỉ là người truyền cảm hứng cho tôi, giúp tôi hoàn thiện về học thuật mà còn dạy cách là nhà nghiên cứu tốt", anh Phương kể. Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ năm 2009, anh được Học viện CNAM giữ lại làm giảng viên. Công tác tại đây 2 năm, anh đến Canada tiếp tục theo đuổi đam mê nghiên cứu.
Lúc mới đặt chân đến Canada năm 2011, anh Phương nhận thấy người Việt định cư tại đây đông nhưng hầu hết làm khác nghề do không cạnh tranh được với người bản địa. Anh càng ý thức được mình may mắn khi được làm công việc đúng chuyên môn, chuyên tâm vào công tác nghiên cứu, giảng dạy tại Khoa cơ khí, sau là khoa Hóa, Đại học Công nghệ Montréal.
GS Robert Prud’home, người làm việc cùng anh Phương tại Đại Học Montréal, chia sẻ: "Ngay từ những ngày đầu làm việc cùng tôi, Phương đã thể hiện là nhà nghiên cứu xuất sắc, có kiến thức chuyên môn vững vàng và khả năng biện luận tuyệt vời".
Sau 8 năm tích lũy kinh nghiệm, được nhiều bạn bè và đồng nghiệp động viên, anh Phương nộp hồ sơ thi giáo sư tại Đại học Quebec ở Trois-Rivieres. Theo quy định ở Canada, để trở thành giáo sư đại học, ngoài thành tích nghiên cứu đồ sộ cùng kinh nghiệm giảng dạy, giảng viên phải tham dự kỳ thi bắt buộc.
Vượt qua vòng hồ sơ, ứng viên phải dạy thử để hội đồng nghe và chất vấn, sau đó tiếp tục lên ý tưởng, xây dựng đề cương cho đề tài nghiên cứu khoa học, đồng thời sẽ phải vượt qua vòng phỏng vấn gắt gao của hội đồng tuyển chọn gồm các giáo sư đầu ngành. Mỗi hội đồng chỉ tuyển một giáo sư trong một lần thi, đồng nghĩa ứng viên phải có kết quả tốt nhất trong khoảng 150-180 người cùng nộp hồ sơ. "Tôi run lắm vì nghĩ làm sao đến lượt mình. Khi nộp hồ sơ cũng chỉ nghĩ vào đến vòng phòng vấn thôi, không ngờ là người đứng đầu", thầy Phương nhớ lại.
Tháng 6/2019, thầy giáo Việt Nam trở thành một trong những giáo sư gốc Việt trẻ nhất tại Đại hoc Quebec. Theo bảng xếp hạng QS, Đại học Quebec xếp thứ 19 trong số trường tốt nhất Canada năm 2020. Thầy Phương cho rằng, điểm mạnh giúp mình vượt qua 180 đối thủ là chuẩn bị hồ sơ chi tiết về định hướng nghiên cứu cùng với số lượng lớn đề tài đã hoàn thành trong hơn 15 năm qua.
GS Vũ Khánh Toàn, giảng viên Đại học ETS (Canada), cũng là người động viên anh Phương đến Canada tiếp tục nghiên cứu bày tỏ: "Tôi làm việc cùng Phương trong 4 năm. Cậu ấy rất thông minh, sáng tạo và có ý chí phấn đấu".
GS Phương và gia đình hiện sinh sống và làm việc tại Canada. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Ngay sau khi được công nhận giáo sư, thầy Phương bắt tay vào viết và xây dựng các dự án nghiên cứu. Chỉ trong 10 tháng, thầy nhận được số tiền tài trợ với tổng trị giá khoảng 350.000 CAD, tương đương 5,8 tỷ đồng. Số tiền này được sử dụng để mua hóa chất, thiết bị cho phòng thí nghiệm, đồng thời để ra một phần lớn tài trợ học bổng cho du học sinh có đam mê nghiên cứu.
"Hiện đã có ba nghiên cứu sinh, một thạc sĩ và nhiều thực tập sinh đã nhận được tài trợ từ quỹ học bổng của tôi, trong đó một em Việt Nam. Nếu suôn sẻ, tháng 9 này tôi tiếp tục hỗ trợ cho ba em nghiên cứu sinh Việt Nam khác đến Canada học tập", thầy Phương kể.
Mới đây giáo sư Phương vinh dự là một trong bốn giáo sư tiểu biểu được Đại học Quebec tại Trois-Rivieres bổ nhiệm là Giám đốc Trung tâm nghiên cứu về vật liệu tiên tiến sử dụng cho y tế và an toàn lao động với những cơ chế hoạt động đặc biệt. Nhân dịp này, trường cũng trao giải thưởng trị giá 120.000 CAD cho giáo sư Phương để hỗ trợ nhóm thực hiên các nghiên cứu chuyên sâu.
Thời gian tới, thầy sẽ tiếp tục kêu gọi tài trợ, dự kiến nâng tổng giá trị học bổng lên tối thiểu 650.000 CAD (gần 11 tỷ đồng), đồng thời tập trung phát triển công việc nghiên cứu tại hai phòng thí nghiệm, cải thiện phương pháp giảng dạy để tạo hứng khởi cho sinh viên.
"Thông qua quỹ học bổng và các hoạt động giảng dạy, nghiên cứu tại Canada, tôi hy vọng hỗ trợ càng nhiều sinh viên Việt Nam càng tốt vì biết đâu tôi sẽ giúp được một em từng trốn học đi bắt cua thực hiện được ước mơ vươn ra thế giới như mình năm nào", thầy Phương nói.
Thanh Hằng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét